Kruidengeheimen

Terug naar kruidenoverzicht



 Rozenbottel-Kruidengeheimen

Krachtige Rozenbottels

‘Heb je zin om naar Vlaanderen te komen om samen met mij rozenbottelconfituur te maken?’
Wanneer ik deze leuke vraag in mijn mailbox zie, plan ik meteen een paar dagen BelgiŽ. Manlief kan zich ook vrijmaken, maar of hij het leuk vindt om een paar dagen tussen babbelende kruidenvrouwen te vertoeven? Gelukkig houdt hij van fietsen en kan hij zich vast wel vermaken in de prachtige omgeving van de gemeente Heers.

Bovenstaande vraag kwam van DaniŽlle Houbrechts, een 66-jarige vlotte dame die inmiddels twintig kruidenboeken op haar naam heeft staan en ook echt Šlles over de roos en haar
 vruchten, de bottels, weet. Regelmatig is zij in kasteeltuinen of op andere prachtige locaties te vinden waar zij lezingen en workshops over de roos mag verzorgen. De reden dat ik graag met een deskundige met de bottels aan de slag wil gaan, is dat ik het zelf zo’n grote klus vindt om de rozenbottels tot jam (confituur op z’n Vlaams) te verwerken. Ik ben er altijd uren mee bezig en dan hou ik slechts een klein beetje jam over. De meeste jaren sla ik de rozenbottels daarom over, hoewel dat zonde is want deze vrucht is zeer waardevol. 

Rozenbottel-Kruidengeheimen Rozenbottelstruik-Kruidengeheimen

Tweede wereldoorlog

Vlak na de tweede wereldoorlog was er een nijpend tekort aan vers fruit. Door onderzoek wist men dat de concentratie aan vitamine C in rozenbottels vele malen hoger is dan in sinaasappels. Verder bevatten deze bottels ook vitamine A en B en de mineralen kalium, calcium, ijzer, fosfor, magnesium, silicium en zink. Ouders kregen van de overheid het advies rozenbottels aan hun kinderen te geven. Het merk Roosvicee is in die tijd de rozenbottelsiroop gaan maken om te voorzien in de behoefte. Nu, ruim zeventig jaar later, krijgen nog steeds veel kinderen in de groei deze vitaminerijke drank. De naam is trouwens afgeleid van “Rozenbottel-Vitamine-Cee”.

 

Welke bottels

Je kunt alleen de vruchten van wilde rozen verwerken tot siroop of jam, zoals de hondsroos, rose egelantier of Japanse rimpelroos. Eťn van de kenmerken van deze rozenstruiken is dat de rozenblaadjes in de zomer heerlijk geuren. Je ziet deze struiken vaak in gemeenteperken.
In de tuin van DaniŽlle staan de rozenbottels er prachtig bij en na aankomst krijg ik al snel een mandje in mijn handen gedrukt die ik mag vullen met rozenbottels.


Geneeskracht

De roos is het symbool van de liefde en haar vrucht, de rozenbottel wordt al eeuwenlang aangewend om aan te sterken na ziekte, bij vermoeidheid, maar ook als ondersteuning bij zwangerschap. Bij koorts, griep, verkoudheid en hoest kan de rozenbottel de klachten verlichten.
De middeleeuwse mystica Hildegard von Bingen heeft over de Hondsroos gezegd: 
De hondsroos is zeer warm. Iemand die last van de longen heeft zal hondsroos met zijn bladeren fijnstampen en er rauwe honing bijvoegen...en zal een drank verkrijgen die hij vaak zal innemen: hij zal aldus het rotten van zijn longen verwijderen en hun gezondheid teruggeven... ‘. (Bron)

Rozenbottel-Kruidengeheimen Rozenbottelblad-Kruidengeheimen

Toepassingen

Rozenbottels kunnen rauw worden gegeten. Omdat het vruchtvlees zuur en wrang van smaak is en de bittere zaadjes van weerhaakjes zijn voorzien, worden ze echter voornamelijk gedroogd, gekookt of verwerkt in verschillende recepten

Gedroogd worden de bottels als (meest tot poeder vermalen) “superfood” over bijvoorbeeld kwark of yoghurt gestrooid.

Thee maak je door een eetlepel verse of gedroogde rozenbottels met een liter koud water zacht aan de kook te brengen. De zaadjes mogen erbij
. Draai het vuur uit wanneer het kookt en laat het nog tien minuten trekken voordat je het zeeft en drinkt. Een eventueel overschot kun je in een thermosfles bewaren. 
Van afgekoelde rozenbottelthee kan ijsthee gemaakt worden door een paar takjes munt, een schijfje citroen en een eetlepel honing toe te voegen.

Rozenbottelsiroop en rozenbotteljam kun je bij de supermarkt verkrijgen, maar je kunt het ook zelf maken:

Om jam (confituur)
 te maken spoel je de verse bottels schoon en haal je de steeltjes en kroontjes eraf. Snij ze in stukken of gebruik de grove rasp van je keukenmachine. Overgiet de stukjes bottel met een ruime hoeveelheid koud water en breng het geheel aan de kook. Draai dan het vuur uit en laat het een nachtje staan.
De volgende morgen kun je het sap opvangen met behulp van een zeef
of neteldoek. Druk het sap goed uit de pulp.
De pulp heb je niet nodig voor de jam. Je kunt het drogen om later thee van te maken. Teruggeven aan de natuur is ook een optie: De vogels zullen van de zaadjes smullen en wellicht dat er nog nieuwe struiken uit zullen groeien.

Suiker

Rozenbottelsap is niet lang houdbaar. Om de houdbaarheid te verlengen wordt er daarom altijd (veel) suiker aan toegevoegd.
Voor de traditionele manier van jam maken voeg je bij je verkregen rozenbottelsap vers geperst citroensap, suiker en pectine. Dit laatste is onder andere een bestanddeel van appels. Pectine zorgt ervoor dat jam stijf wordt. In gedroogde vorm is pectine bij de meeste reformzaken verkrijgbaar. (Ik ben erg tevreden met het merk Marmello, want zelf pectine maken is mij nog niet gelukt). Wanneer je dit niet kunt vinden, kun je bij de supermarkten geleisuiker verkrijgen. Dit is suiker waar pectine aan toegevoegd is. Neem dan de halfzoete variant. Op de verpakking staat aangegeven hoe je het precies moet verwerken.
Je kunt er ook nog ander fruit aan toevoegen zoals appels of peren. DaniŽlle voegde er druivensap aan toe. De bereiding blijft hetzelfde.
Zet schoongemaakte glazen potjes klaar met een schroefdeksel. Vul ze tot de rand en zet ze minstens vijf minuten op z’n kop. Door het omkeren wordt het restje lucht in de pot door de hete jam geleid en worden eventuele bacteriŽn in de zuurstof gedood. De jam wordt pas stijf wanneer het volledig afgekoeld is.
Buiten de koelkast is deze jam minstens een half jaar houdbaar wanneer je meer dan de helft van het gewicht van je fruit aan suiker toevoegt. (Dus bij ťťn kilo fruit minstens 500 gram suiker.)

Rozenbottel-Kruidengeheimen  Rozenbottels
Rozenbottels fijnsnijden of fijnhakken in een keukenmachine.
Overgieten met een flinke hoeveelheid water. Koken. Vuur uit en een nacht laten staan.
De dag daarna moet de vloeistof gezeefd worden. Op de foto wordt dat met een neteldoek gedaan.
Daarna wordt de vloeistof gekookt met suiker en pectine (volg het recept op de verpakking).
Daarna in potjes, vullen tot de rand. Deksel erop draaien en minstens 5 minuten op z'n kop zetten.

 Rozenbottel-Kruidengeheimen Rozenbotteljam  - Kruidengeheimen Rozenbotteljam - Kruidengeheimen Rozenbotteljam

Foto onder: Wil je minder suiker gebruiken en de jam langer dan een paar weken bewaren, dan dien je de jam te wecken.
Potjes vullen tot twee centimeter onder de rand. Zet ze in een pan met kokend water en laat het nog een half uur mťt de deksel op de pan koken.


wecken

Wecken

Wanneer je minder suiker wilt gebruiken is jam niet lang houdbaar. Door je jam te wecken ontstaat er in de pot een vaccuŁm en dit zorgt voor een langere houdbaarheid. Giet de vloeistof als de jam klaar is kokend heet in schone, hittebestendige jampotjes met een ijzeren schroefdeksel. Vul ze tot maximaal twee centimeter onder de rand. Draai de deksels erop. Zet de hete potjes naast elkaar of opgestapeld in een grote pan met kokend water. Leg vooraf een doekje op de bodem tegen het rammelen van de potjes. Doe de deksel op de pan en breng het water weer aan de kook, draai het vuur zacht.
De druk die ontstaat in de pan is nodig voor het weckproces. Haal tussentijds de deksel er dus niet af. De jam zet uit tijdens het wecken en de zuurstof wordt uit de jampotjes geperst. Deze handeling zorgt ervoor dat de jam langer houdbaar is. Hoe lang precies? Zo lang het deksel van je jampot niet bol staat en de geur goed is kun je het gebruiken. 
Haal de potjes na een half uur uit de pan. De jam wordt pas stijf wanneer het helemaal is afgekoeld. Plak een etiket op de potjes
zodat je weet wat er in zit en zet daar ook de datum op. Bewaar de jam op een donkere plek. Ze hoeven niet in de koelkast.

 [Rozenbottel-Kruidengeheimen

DaniŽlle laat mij zien hoe ze met een neteldoek de vloeistof uit de pulp haalt.


Rozenazijn

DaniŽlle heeft in de zomer rozenazijn gemaakt door geurige rozenblaadjes te overgieten met natuurazijn. Dit heeft ze in een donkere kast gezet (af en toe geschud). Na een week of drie heeft ze de bloemblaadjes er weer uit gezeefd. De azijn die overbleef ruikt heerlijk naar rozen.

Dit artikel schrijf ik met mijn arm verpakt in een theedoek doordrenkt met haar rozenazijn. 
Ik zal je uitleggen waarom: In Nederland zijn de spinnen klein en pak ik ze op met een doekje en gooi ik ze naar buiten. In BelgiŽ zat een spin naast mijn bed die
tig tikkeltjes groter was, maar volgde ik dezelfde handeling. Hij bleek echter handiger dan zijn Hollandse maatjes en voordat hij ontsnapte beet hij me nog even flink in mijn arm. Ik hield er een pijnlijke, opgezette arm aan over. De rozenazijn die ik van DaniŽlle meekreeg werkt pijnstillend en verkoelend.
De azijn kun je gebruiken om diverse klachten te verlichten, zoals van een kneuzing, hoofdpijn of insectensteek. Verdun de azijn met een beetje water en maak een doek nat met deze verdunde azijn. Bevestig het op je lichaam en laat het zitten zo lang het goed voelt.
De rozenazijn smaakt overigens ook heerlijk in een salade.


Sneller?

Je vraagt je misschien af of de methode waarop DaniŽlle de jam maakte uiteindelijk sneller was dan de mijne.
Ha, ik durf het bijna niet te zeggen…. Ik peuterde vooraf alle pitjes uit de bottels omdat ik gehoord had dat die de jam bitter laten smaken. Aangezien de jam van DaniŽlle heerlijk en niet bitter smaakt, sla ik die handeling voortaan over en kan het dus een stuk sneller. Mijn frambozen, druiven en bramen hangen inmiddels rijp aan de struiken, dus ik ben van plan straks verschillende combinaties te maken, waardoor we het hele jaar van heerlijke zelfgemaakte jam kunnen genieten!

 

Augustus 2017
Andrea Bleeker
www.kruidengeheimen.nl


Met dank aan Jeanine Bakker voor het kritisch nalezen van mijn tekst.

Nog veel meer over de roos en haar bottels kun je lezen in het boek van DaniŽlle Houbrechts: “Verrassende Rozen, zien, ruiken, voelen en proeven”. ISBN 9 789401 424578

Rozenbottel-Kruidengeheimen

Foto boven : Hondsroos
Deze naam hebben ze aan deze struik gegeven
omdat men vroeger de wortel van deze struik gebruikte
om te genezen van een beet van een dolle hond.

Rozenbottel-Kruidengeheimen  Rozenbottel-Kruidengeheimen

De geurige bloembladeren van de wilde roos geven een heerlijke smaak af aan water.
Pak ze pas van de struik voordat het laatste zuchtje wind ze meeneemt.
Dan kunnen de bijen er zo lang mogelijk van genieten en
gaat het groeiproces tot rozenbottels gewoon door.
Laat de bloemblaadjes een paar uur in het water trekken voordat je ze eruit zeeft.

Facebook

Voor degenen die meer over kruiden willen weten:
Ik heb twee facebookpagina's:
- Kruidengeheimen, met kruidentips: https://www.facebook.com/Kruidengeheimen?fref=ts
- Natuurlijk Drinken: https://www.facebook.com/natuurlijkdrinken?fref=ts
Klik op "Vind ik leuk"  en zie de tips regelmatig verschijnen.

Nieuwsbrief

Af en toe schrijf ik een nieuw artikel over een kruid. Wil je ook op de hoogte blijven van de nieuwste artikelen? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief, klik hier. Deze verstuur ik per mail en deze link werkt daarom alleen wanneer je een mailprogramma op je telefoon of computer hebt staan. Wanneer de link niet werkt, dan kun je een berichtje sturen naar mail@kruidenmassagesl.nl  

Index